Kinh doanh vì nghệ thuật

17/08/2013 10:36

Trong trào lưu xã hội hóa truyền hình và điện ảnh, những người chủ công ty BHD đã tạo nên sân chơi và việc làm nhiều nghệ sĩ.

Hiền, Hạnh và Bình, ba nhân vật chính của công ty BHD, như cách các đồng nghiệp và bạn bè thường thân mật nhắc về họ, trông đều trẻ hơn tuổi. Họ diện đồ bảnh bao, hợp thời trang nhưng không kiểu cách hoặc cá tính kiểu của nghệ sĩ, hay nghiêm túc như thường thấy ở các nhà doanh nghiệp. Rất khó để xếp họ vào “những cái hộp” cụ thể. Họ không phải là người của công chúng, nhưng lại đang đi đầu trong nền công nghiệp tạo ra những người nổi tiếng. Họ cũng là những nghệ sĩ trực tiếp sản xuất nghệ thuật – Nguyên Phan Quang Bình là đạo diễn điện ảnh, còn hai chị em Ngô Thị Bích Hạnh và Ngô Thị Bích Hiền xuất thân từ một gia đình văn chương có niềm đam mê nghệ thuật.

Công ty BHD-tên đầy đủ là Bình Hạnh Đan, từ hơn 10 năm nay đã trở thành cái tên quen thuộc trong giới truyền thông, giá trị và nghệ thuật. Với ngành kinh doanh lõi là sản xuất nội dung trong lĩnh vực truyền thông – giá trị, hoạt động của BHD trải rộng trên nhiều lĩnh vực: từ sản xuất và phát hành các chương trình truyền hình, trong đó có phim truyền hình, game show, truyền hình thực tế và các kênh tin tức, giải trí, đến sản xuất và phát hành phim, rạp chiếu phim, và quảng cáo. Hai vợ chồng Bình và Hạnh thành lập công ty từ năm 1996, cùng với chị gái Hạnh là Hiền, đưa BHD thành công ty tiên phong trong xu hướng xã hội hóa truyền hình được nhen nhóm từ những năm cuối thập niên 1990. Từ đó đến nay, BHD đã tạo ra được một chỗ đứng khá vững trong việc sản xuất nội dung cho ngành giải trí và truyền thông, một lĩnh vực cạnh tranh dù vẫn trong giai đoạn khởi đầu.

Đạo diễn/ Nhà Sản xuất Nguyễn Phan Quang Bình.

“Ở Việt Nam, kinh doanh giải trí kiếm rất ít tiền, mà phải làm rất vất vả”, Bích Hạnh, tổng giám đốc công ty BHD, chia sẻ trong buổi phỏng vấn vào trung tuần tháng 7 tại trụ sở công ty BHD ở Hà Nội. Văn phòng đặt ở tầng cao nhất của một tòa nhà trung tâm thành phố, nhưng khá nhỏ bé, chật chội, một khoảng cách xa vời nếu so sánh với trụ sở các tập đoàn truyền thông giá trị lớn trên thế giới. Trên tường phòng họp, bên cạnh lịch sản xuất, lịch quay các chương trình, là những poster tuyên truyền về phim và những chương trình truyền hình thực tế mới nhất mà công ty đang thực hiện, như Vua Đầu Bếp.

Thế nào là ít tiền? Năm ngoái, phim Việt Nam ăn khách nhất mà BHD kết hợp với các hãng phim tư nhân khác sản xuất Mỹ nhân kế, với chi phí khoảng 17 tỉ đồng, đạt doanh thu lỷ lục 60 tỉ đồng, khoảng gần 3 triệu đô la Mỹ. Cùng năm, phim bom tấn Hollywood thành công nhất là The Avengers (Biệt đội Siêu anh hùng) của hãng Marvel, đạt doanh thu hơn 1,5 tỉ đô la Mỹ trên toàn cầu. Khoảng cách này không làm những nhà làm phim Việt Nam nhụt chí. Số lượng các phim điện ảnh Việt đang tăng lên theo từng năm. Làm phim điện ảnh có thể đem lại lợi nhuận rất cao trên vốn, và thời gian hoàn vốn nhanh, nhưng rủi ro cũng cao tương đương , “5 ăn, 5 thua” theo lời các nhà sản xuất phim trong nước. Rủi ro có thể đến từ nhiều yếu tố, trong đó có việc phim không đủ hấp dẫn, ít người xem.

Năm 2008: Công ty BHD sản xuất bộ phim truyền hình dài 37 tập Bỗng Dưng Muốn Khóc. Phim đã được phát sóng trên kênh VTV1. Bộ phim đã giành được giải Phim truyền hình được yêu thích nhất.

Vất vả như vậy, nhưng ngày càng có nhiều nhà đầu tư theo đuổi lĩnh vực này, trong đó có gia đình nhà BHD. Bích Hạnh kể: “Trước đây không bao giờ nghĩ làm nghệ thuật có tiền. Nhưng hóa ra làm nghề mình thích cũng kiếm ra tiền, vẫn đủ tiền sống và hạnh phúc”. Khác với nhiều công ty tư nhân khác chủ yếu tập trung vào mảng phim thương mại, BHD tỏ ra quan tâm đến yếu tố nghệ thuật, và thỉnh thoảng lại bỏ tiền làm những phim điện ảnh nghệ thuật mà trong quan sát của những người trong ngành, không có đảm bảo chắc chắn sẽ thu hút người xem trẻ đến rạp. Năm 1999, BHD sản xuất phim điện ảnh đầu tiên Vũ khúc con cò, phim về chiến tranh Việt Nam, sau đó đưa đi giới thiệu trên nhiều liên hoan phim quốc tế. BHD tiếp tục sau đó bằng các phim điện ảnh chi phí cao (trong tương quan với điện ảnh Việt Nam) như Áo lụa Hà Đông (hợp tác với hai hãng Phước Sang và Ánh Việt; Những nụ hôn rực rỡ và Cánh đồng bất tận là những bộ phim điện ảnh gần đây. Nguyễn Phan Quang Bình, chủ tịch của BHD, cũng là đạo diễn phim Cánh đồng bất tận, kịch bản dựa trên truyện cùng tên của Nguyễn Ngọc Tư, Bích hạnh nói: “mình làm vì mình tin và muốn người khác xem”.

Promo phim Cánh đồng bất tận được trình chiếu tại Đêm Việt Nam.

Nguồn gốc gia đình là con đường dẫn dắt họ đến với ngành kinh doanh hiện nay

Hiền và Hạnh là con gái của nhà văn kiêm nhà phê bình văn học Ngô Thảo, một tên tuổi được biết đến rộng rãi trong giới làm văn hóa nghệ thuật ở Hà Nội. Lớn lên ở thủ đô trong thời bao cấp, từ nhỏ, hai chị em đã được bố hướng dẫn vào con đường văn chương, sáng tác. Từ tuổi nhỏ họ đã sáng tác văn thơ, hai chị em có sách xuất bản chung. Ngôi nhà của họ lúc đó luôn là nơi đón tiếp giới nghệ sĩ, bạn bè của bố mẹ. Chị em Hiền Hạnh ngay từ nhỏ đã được tiếp xúc với nghệ thuật đỉnh cao Hà Nội. Tuy vậy, nhiều người thân quen với gia đình cho rằng việc họ thành công trong bước đường kinh doanh, còn là nhờ ảnh hưởng nhiều từ ba mẹ, một người phụ nữ sắc sảo có nhiều năm công tác trong ngành ngoại thương của nhà nước.

Ngô Thị Bích Hiền, phó chủ tịch HBD và là giám đốc điều hành tại TP.HCM viết trong cuốn sách in nhân kỷ niệm 15 năm thành lập công ty: “Căn nhà nhỏ, tối thui ở phố Hàng Khay, bên hồ Hoàn Kiếm, rồi chuyển tới căn nhà vẫn nhỏ (một phòng vừa tiếp khách, vừa ăn, vừa ngủ), vẫn tối thui ở phố hàng Bông của gia đình tôi lúc nào cũng đông người. Đêm đêm, ba chị em tôi đi vào giấc ngủ cùng những câu thơ, lời ca, tiếng đàn của những nghệ sĩ lừng lẫy một thời. Trong những bữa cơm chiều, cả gia đình tôi, và cả nghệ sĩ ban ba tôi, vừa tắm tắc khen những món ăn, những chai rượu mẹ tôi đem về cho ba, ngẩn ngơ nghe mẹ kể về những dự án kinh doanh, về ngân hàng, hợp đồng, L/C… Để chẳng ai hiểu gì, rồi lại tất bật rủ nhau cùng đọc thơ, cùng hát. Rồi nhiều ngày chúng tôi thấy những người bạn nghệ sĩ của ba tôi vất vả vì những lo toan đời thường…

Rồi một ngày, có một người bạn thân của ba tôi chết cô đơn trong một cơn đói. Và chúng tôi quyết định theo nghiệp mẹ để nuôi dưỡng tình yêu nghệ thuật mà ba và những người bạn đã đem đến cho mình. Chúng tôi tự nhủ: không thể để nghèo…

Top 6 gameshow truyền hình có tỉ lệ người xem cao nhất. (Tính từ 1.1.2013 – 30.6.2013)
1.Gương mặt thân quen: 11,8%
2. Giọng hát Việt nhí:10,5%
3.Giọng hát Việt: 9,5%
4. Tìm kiếm tài năng Việt Nam: 7,6%
5. Cặp đôi hoàn hảo: 6,9%
6. Vietnam idol 2012 (kết thúc tháng 2.2013): 6,4% (Chương trình A có rating 10% nghĩa là ở thời điểm đó có 10% người xem truyền hình xem chương trình A)

Với suy nghĩ đó, hai vợ chồng Ngô Thị Bích Hạnh – Nguyễn Phan Quang Bình xây dựng công ty. Hạnh và Bình yêu nhau từ thời sinh viên. Hai người bằng tuổi nhau, cùng sinh năm 1972. Bình cũng sinh trưởng trong một gia đình trí thức. Mẹ của Bình là bà Phan Thanh Thảo, một nhà giáo dục và dịch giả nhiều cuốn sách, trong đó có tiểu thuyết Nỗi buồn chiến tranh của nhà văn Bảo Ninh. Bình học mỹ thuật ở trường Cao Đẳng nghệ thuật Hà Nội, ra trường hai người cưới nhau rồi sinh con ngay nên Hạnh chỉ đi làm nửa buổi. Chị ấp ủ kế hoạch kinh doanh. Năm 1996, công ty BHD mới thành lập. (Tên ban đầu là Ba Hạt Dẻ không được Sở Kế Hoạch – đầu tư Hà Nội chấp thuận nên đổi thành Bình Hạnh Đan – Đan là tên cả ba người con của hai vợ chồng.) Những năm đầu, BHD làm đại diện quảng cáo cho công ty Nhật Daiko. Năm 1996, BHD sản xuất chương trình truyền hình đầu tiên cho đài VTV. Chương trình âm nhạc “Những bài hát còn xanh” do Hiền (mới đi học ở Nga về) cùng nhà báo Mạnh Cường của báo Lao Động dẫn chương trình, đã thổi một làn gió mới vào các chương trình truyền hình nhàm chán của VTV vào thời điểm đó. Tất cả mọi người tham gia vào việc sản xuất. Hiền và Cường viết kịch bản, dẫn chương trình, Hạnh đi phỏng vấn, làm phóng sự, Bình quay video clip ca nhạc và dựng chương trình. Mỗi chương trình phải thực hiện rất nhanh chỉ trong vòng vài ngày. BHD có lẽ là công ty tư nhân đầu tiên đứng ra sản xuất chương trình truyền hình cho đài VTV.

Ông Lại Văn Sinh và bà Ngô Thị Bích Hạnh chụp cùng các đại biểu quốc tế.

Giờ đây, sản xuất nội dung giải trí nói chung và chương trình truyền hình nói riêng cho các đài truyền hình đã trở thành thế mạnh hàng đầu của BHD, đồng thời là nguồn thu chính. Bên cạnh các phim truyền hình dài tập, như Bỗng dưng muốn khóc, Cô gái xấu xí… từ nước ngoài (Trò chơi Âm nhạc, Đuổi hình bắt chữ, Tìm kiếm tài năng Việt, Vua đầu Bếp); các chương trình truyền hình thực tế: Việt Nam Idol, The Amazing Race, và chương trình quy mô nhất mà họ sẽ công bố trong tháng Tám này là Big Brother. Với các hoạt động cần nhiều vốn và phát triển nhanh như kênh truyền hình tin tức, giải trí hiện đại là FBNC (kênh tài chính, kinh doanh) và MTV, hay rạp chiếu phim, BHD gọi vốn từ các nhà đầu tư khác. Các cổ đông BHD nắm từ 25-70% cổ phần từ các hoạt động này.

Dù vậy, truyền hình là một lĩnh vực kinh doanh đầy tiềm năng, chính vì thế nhiều công ty khác cũng không bỏ lỡ cơ hội tham gia. Tổng chi phí quảng cáo trên truyền hình tại Việt Nam năm 2012, theo số liệu gần nhất của Kantar Media, trị giá gần 900 triệu đô la Mỹ với mức tăng trường trên 30% trong năm 2012. Các show truyền hình thực tế ăn khách hiện nay trung bình có mức giá quảng cáo từ 80-220 triệu đồng/TVC 30 giây. BHD vẫn là công ty tư nhân nên không công bố các số liệu doanh thu cụ thể, nhưng theo đánh giá chung, truyền hình đang đem lại nguồn doanh thu lớn nhất của công ty. Từ 8 năm nay, BHD đã đầu tư một trường quay hiện đại 7.000m2 tại quận 9, TP.HCM, nơi được sử dụng để sản xuất rất nhiều chương trình.

Trong khi đó, thị trường điện ảnh còn khá nhỏ với giá trị khoảng trên 50 triệu đô la Mỹ doanh thu phim chiếu rạp/năm, nhưng tốc độ tăng trưởng lại rất nhanh, khoảng 57% theo tính toán của quỹ đầu tư vào lĩnh vực rạp chiếu phim. Hai “tay chơi” lớn nhất thị trường rạp chiếu phim hiện nay là MegaStar và Galaxy đều đạt tỉ lệ tăng trưởng doanh thu và lợi nhuận rất cao trong vòng vài năm qua, khi giới trẻ thiếu chỗ chơi coi việc xem phim ở rạp được đầu tư hiện đại như một cách giải trí, hẹn hò chính.

Top 5 gameshow truyền hình có biểu giá quảng cáo cao nhất (tính đến 30.6.2013)
1.Giọng hát Việt nhí
2.Giọng hát Việt
3.Tìm kiếm tài năng Việt Nam
4.Nhà thiết kế thời trang Việt Nam
5.Cặp đôi hoàn hảo.

BHD tham gia vào cuộc chơi rạp chiếu phim trễ hơn so với Megater và Galaxy. Năm 2009, họ tham gia liên doanh với công ty của Ấn Độ và năm 2010 khai trương rạp BHD đầu tiên ở đường 3-2 (TP.HCM). Bitexco, trung tâm quận 1, TP.HCM. Khác với sản xuất nội dung, cần ít vốn hơn, hiền và Hạnh cho biết đầu tư vào rạp phim cần vốn lâu hơn cho trang thiết bị ban đầu, và thời gian thu hồi vốn lâu hơn, trung bình khoảng 3 năm. Nhưng kế hoạch của họ là đẩy mạnh đầu tư vào rạp chiếu phim, cũng như các hình thức trình chiếu mới. Họ huy động vốn từ quỹ IDG Venture Capital. (IDG cũng là nhà đầu tư vào công ty kinh doanh thương mại cho Forbes Việt Nam). IDG hiện nắm 30% của công ty BHD Star Cineplex.

Mặc dù những người chủ của BHD nói nhiều về đam mê làm nghệ thuật, chuyện kinh doanh của họ không viễn vong. Họ đang hoạt động hiệu quả trong lĩnh vực truyền hình, lĩnh vực chủ chốt của họ, đồng thời cũng là một nhà sản xuất phim điện ảnh chắc chắn và chịu chơi. BHD đầu tư 40% vốn sản xuất Lửa Phật, bộ phim điện ảnh Việt có kinh phí lớn nhất từ trước tới nay ở mức gần 1,5 triệu đô la Mỹ.

“Chúng tôi thực sự tin là phim Việt Nam sẽ được xuất khẩu nước ngoài. Đây là đích nhắm tới của chúng tôi”, Hạnh nói. Chị so sánh một đất nước như Malysia mà kim ngạch xuất khẩu nội dung chiếm đến 6% tổng GDP quốc gia, thì không có lý do gì mà người Việt Nam, với rất nhiều tài năng nghệ thuật, không xuất khẩu được ra nước ngoài. “Cái khó là tập hợp các nghệ sĩ thành một ngành công nghiệp. Một cá nhân thì không thể làm được, “Quang Bình nói. Hiện nay các nhà làm phim trong nước có xu hướng phối hợp cùng nhau làm phim, phát hành. Mặc dù doanh số còn nhỏ, nhưng mỗi năm phim Việt Nam mới ra lại phá kỷ lục về người xem và doanh thu của những phim trước đó. Từ nhiều năm nay, các thành viên BHD miệt mài đem phim của họ đi giới thiệu ở các liên quan phim quốc tế, một sự nhiệt thành mà không phải nhà sản xuất phim Việt nao cũng có được. Họ cũng đã gặp sai lầm. Quang Bình kể, một trong những sai lầm nhóm là đầu tư quá sớm vào công nghệ HD từ cách đây 4 năm, đầu tư 2,5 triệu đô la Mỹ vào thiết bị nhưng không sử dụng được vì các đài truyền hình không ứng dụng phát HD. Tháng 6.2013, VTV3 mới chuyển sang HD. Quang Bình chiêm nghiệm: “Phải phát triển cùng môi trường xung quanh, vì đi nhanh cũng chết, đi chậm cũng chết”.

Bộ phim sắp tới của BHD: Lửa Phật. BHD đầu tư 40% vốn sản xuất Lửa Phật, bộ phim điện ảnh Việt có kinh phí lớn nhất từ trước tới nay ở mức gần 1,5 triệu đô la Mỹ.

Ba người lãnh đạo BHD phối hợp với nhau nhịp nhàng. Bích Hạnh, người mảnh mai, nói năng nhanh nhẹn, hoạt bát, phụ trách quản lý chung các hoạt động thương mại, kinh doanh, đàm phán. Quang Bình, dáng gầy gò hay hút thuốc lá, lo khâu tổ chức sản xuất nội dung, Bích Hiền có bề ngoài thâm trầm, ít nói, phụ trách các hoạt động của công ty tại TP.HCM.

Anh Bùi Văn, hiện là phó giám đốc công ty Nhiên liệu sinh học Phương Đông, từng làm việc với BHD với tư cách giám đốc chương trình tại kênh FBNC, nhận xét rằng trong ba người, Hạnh đóng vai trò then chốt, quyết định đến 7% sự thành công của BHD . Nhưng Hạnh phủ nhận điều này, cho rằng vai trò của mọi người là ngang nhau và công việc sản xuất nội dung của Bình mang tính quyết định đến thành bại của công ty. Hạnh gọi chồng một cách triều mến là “Bình Boong” và luôn lắng nghe ý kiến của anh, một người tỏ ra kiệm lời, ít nhất là với người lạ.

Cha của họ, nhà văn Ngô Thảo mặc dù không trực tiếp tham gia đến hoạt động công ty, vẫn được cho là có vai trò quan trọng trong việc kinh doanh của con mình, nhờ mối quan hệ rộng rãi của ông với giới nghệ thuật, truyền thông và các đài truyền hình. Nhận xét về điều này, Hạnh nói: “Nói rằng đi đâu cũng gặp người quen thì cũng đúng… Bạn bè của cha mẹ tham gia giúp đỡ rất nhiều”. Nhưng Hiền cho rằng: “Ảnh hưởng quan trọng nhất từ cha mẹ là ảnh hưởng văn hóa, về nền tảng để tư duy” Bình bảo: “Có quan hệ nhưng trên thực tế làm việc không tốt thì vẫn bị từ chối”.

BHD đang ấp ủ nhiều dự định lớn về làm phim, trong đó có những ước vọng về phát triển nghệ thuật. Quang Bình nói: “Mình rất rõ ràng, cứ có 3-4 phim thương mại thì làm một phim nghệ thuật, tìm con đường mới trong sáng tác”.

Họ tỏ ra nhìn thấy sự cần thiết phải cân bằng giữa những mục tiêu kinh doanh thực tế và nghệ thuật. Họ đang chứng kiến nhiều bậc nghệ sĩ tài năng, bạn bè cha mẹ họ, giỏi nhưng cả đời luôn bị lãnh quên, luôn bị chậm hơn thời cuộc. Quang Bình chia sẻ: “Mình học được nhiều từ những cuộc đi chơi dã ngoại. Người chạy nhanh lại thường không về đích đầu tiên. Người biết dưỡng sức thì sẽ dai sức hơn”.

Trào lưu kỹ thuật số đang giúp điện ảnh rất nhiều, nhất là các bạn trẻ muốn làm phim độc lập. Các nhà sản xuất cũng dễ tìm tài năng mới, đạo diễn mới hơn.

(Forbes VN)

Xem nhiều

Tin liên quan

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM