Diplomat: Trung Quốc sử dụng sức mạnh trên không gian mạng để đảm bảo an ninh nội địa

06/05/2015 17:27

Đây là phần đầu tiên trong loạt 5 bài viết thảo luận về việc Đảng Cộng sản Trung Quốc sử dụng công nghệ thông tin như một phương tiện để củng cố quyền lực cai trị của mình được đăng tải trên báo The Diplomat của tác giả Greg Austin.

Vào ngày 13/04/2015, Đảng Cộng sản Trung Quốc (ĐCSTQ) và Quốc vụ viện đã ban hành hướng dẫn mới về việc tăng cường an ninh nội bộ trước sự nổi dậy của các cuộc tấn công khủng bố chưa từng có tại nước này, làm dấy lên các lo ngại về trật tự công cộng và sự bất đồng chính kiến trên mạng Internet ngày càng gia tăng.  Hướng dẫn đề cập đến việc sử dụng công nghệ mới và các phương tiện trên không gian mạng, bao gồm khai thác dữ liệu, truyền hình mạch kín và các vệ tinh, để giúp khôi phục sự kiểm soát của chính phủ trung ương.

Đây là bài viết đầu tiên trong loạt 5 bài viết của tác giả Grey Austin, dựa trên cuốn sách được phát hành năm 2014 của ông “Chính sách Không gian mạng tại Trung Quốc” đưa ra bối cảnh chính trị cho việc Trung Quốc sử dụng sức mạnh trên không gian mạng để duy trì an ninh nội bộ.

Trung Quốc sử dụng sức mạnh trên không gian mạng để đảm bảo an ninh nội bộ
Trung Quốc sử dụng sức mạnh trên không gian mạng để đảm bảo an ninh nội bộ

Phần I: Cơ sở dữ liệu quốc gia được sử dụng như một Công cụ An ninh

Trong hướng dẫn mới về an ninh nội bộ ban hành ngày 13/04/2015, ĐCSTQ và Quốc vụ viện đã nhắc lại một biện pháp được công bố hồi năm 2014 về việc sử dụng cơ sở dữ liệu của công nhân nước này hiệu quả hơn vì mục đích an ninh nội bộ.

Đối với một đất nước vốn bị xem là một trong những quốc gia độc tài nhất trên thế giới và sở hữu công nghệ đủ để cho phép việc sử dụng trên toàn quốc hệ thống chứng minh thư điện tử (e-ID) được liên kết với cơ sở dữ liệu trung ương như một công cụ đảm bảo an ninh nội địa, việc Trung Quốc vẫn chưa hoàn thiện cơ sở dữ liệu này hay hệ thống e-ID của họ thành các thiết bị mang tính xâm phạm quyền riêng tư là một điều rất đáng ngạc nhiên.

Theo một quy định năm 1985, Trung Quốc đã bắt đầu thực hiện việc đăng ký của công dân nước này qua một hệ thống thẻ ID nhựa nhiều lớp cho phép ghi lại “tên, giới tính, quốc tịch, ngày sinh và địa chỉ”. Hệ thống ID này từ đó được kiểm soát bởi “các cơ quan công an”.

Vào cuối những năm 90, Trung Quốc đã bắt đầu số hóa cơ sở dữ liệu này. Đến năm 2002, hãng bảo mật Cisco (Mỹ) báo cáo trong một tài liệu nội bộ rằng, Trung Quốc có một cơ sở dữ liệu quốc gia tự động về công dân của họ, chứa thông tin cơ bản về 1,1 tỷ người và những thông tin chi tiết hơn của 600 triệu người trong số đó.

Cisco đã đấu thầu để có thể làm việc với Bộ Công An Trung Quốc vào thời điểm này. Vào tháng 06/2003, luật pháp Trung Quốc cho phép phát hành e-ID, chứa một microchip nhưng chỉ ghi những thông tin như thẻ ID cũ. Việc phát hành thẻ mới dự kiến sẽ mất vài năm và đến nay việc này vẫn chưa hoàn thiện.

Có vẻ như trong lĩnh vực này, cũng như nhiều lĩnh vực khác, các cơ quan Trung Quốc trong 15 năm qua đã không hành động nhanh như tiềm năng mà công nghệ mạng cho phép. Một thay đổi quan trọng đã được đưa ra vào năm 2002 khi chính phủ nước này yêu cầu những người sở hữu thẻ phải đăng ký vân tay với các cơ quan công an trong lần sử dụng thẻ ID tiếp theo. Điều này, nếu được thực hiện đầy đủ, sẽ mang lại một cơ sở dữ liệu dấu vân tay trên toàn quốc.

Theo các báo cáo xung quanh việc ban hành các hướng dẫn năm 2015, và trong các báo cáo khác từ Trung Quốc, có vẻ như chính phủ nước này sẽ hành động tích cực hơn nữa để thúc đẩy việc sử dụng “danh tính thực” trên mạng Internet và ngăn chặn việc đăng ký bằng tên giả hay thậm chí là không có tên.

Các báo cáo cho biết, các thẻ e-ID thực sẽ cần thiết cho những việc như “đăng ký phòng tại khách sạn, buôn bán hàng đã qua sử dụng, tân trang động cơ và cho các dịch vụ vui chơi giải trí.

Trang Nhân dân Nhật báo ngày 15/04/2015 dẫn lời Zhi Zhenfeng, một nhà nghiên cứu tại Khoa Luật thuộc Học viện Khoa học Xã hội Trung Quốc, cho rằng “việc yêu cầu công dân phải cung cấp tên thật trong các ngành công nghiệp chủ chốt và thống nhất thông tin của công dân bằng cách xác định họ thông qua chứng minh thư và cơ sở dữ liệu là những biện pháp sáng tạo” để thúc đẩy an ninh.

Tuy nhiên, sự thiếu hụt thông tin trong cơ sở dữ liệu quốc gia so với những gì được xem là các yêu cầu tối đa của nhà nước cảnh sát lại quá rõ ràng. Ví dụ, trong danh sách ưu tiên thu thập trong tương lai được xác định vào tháng 04/2015 cho hệ thống e-ID quốc gia, những thứ như đặt vé và đặt chỗ khách sạn đã được đưa ra thảo luận, cho thấy những điều này hiện không bị theo dõi trong cơ sở dữ liệu của Bộ Công an.

Cơ sở dữ liệu quốc gia được sử dụng như một công cụ an ninh
Cơ sở dữ liệu quốc gia được sử dụng như một công cụ an ninh

 

Tuy nhiên, lại có những vấn đề rộng lớn hơn bên cạnh cách thức hệ thống e-ID được lập trình. Ví dụ, trang Diplomat đã báo cáo vào ngày 12/03/2015 về chủ đề liên quan đến những trẻ em chưa được đăng ký của Trung Quốc, ước tính lên đến 13 triệu.

Những hạn chế của cơ sở dữ liệu trung ương cho an ninh nội bộ đã nhấn mạnh thêm sự bất lực của Trung Quốc trong việc triển khai một hệ thống đăng ký tên thật cho người dùng Internet.

Hồi tháng 02/2015, Wall Street Journal cho biết, Trung Quốc sẽ triển khai các quy định cứng rắn hơn để đảm bảo việc đăng ký bằng tên thật. Bài viết này đề cập đến kế hoạch của chính phủ trong việc liên kết việc đăng ký tài khoản Internet với danh tính trên e-ID và tự động hóa việc liên kết với cơ sở dự liệu. Điều mà bài viết này không đề cập đến là Trung Quốc đã bắt đầu việc đăng ký bằng tên thật một cách bắt buộc vào năm 2002 và các quan chức nước này thường báo cáo, một cách giả dối, rằng việc triển khai đã thành công.

Năm 2013, Bộ Công an Trung Quốc báo cáo, Trung Quốc có khoảng 100 triệu người sử dụng điện thoại di động (và cũng có thể là người sử dụng công nghệ Internet di động) không đăng ký bằng tên thật. Vào tháng 01/2015, khi thông báo về việc xóa bỏ các tài khoản đăng ký bằng tên giả hoặc không đăng ký tên, Trung Quốc cho biết, con số này lên đến 130 triệu.

Bộ Công an Trung Quốc đã cho thấy họ là chuyên gia trong việc sử dụng các phương tiện trên không gian mạng để giám sát lưu lượng truy cập Internet cho mục đích kiểm duyệt và gỡ bỏ các bài viết mang tính công kích. Kiểm duyệt chính là một sức mạnh về thể chế của hệ thống chính trị Trung Quốc.

Một chuyển đổi mà Bộ Công an Trung Quốc vẫn chưa thực hiện là tự động hóa việc thu thập thông tin từ những địa chỉ IP cụ thể và danh tính cư dân mạng theo một cách thức để có thể đưa vào cơ sở dữ liệu quốc gia và liên kết lến các thẻ điện tử của họ. Vào tháng 04/2015, chính quyền Trung Quốc tiết lộ, hệ thống dữ liệu hoạt động cá nhân của họ, được đưa ra thử nghiệm từ một thập kỷ trước, sẽ được hoàn thiện cho các khu đô thị trung tâm (không phải tất cả các thành phố lớn) vào năm 2020.

Bài viết này không phải là nơi để phân tích về các thách thức về công nghệ, tổ chức, xã hội liên quan đến những nỗ lực của Trung Quốc nhằm xây dựng một cơ sở dữ liệu quốc gia chất lượng cao cho an ninh nội bộ dựa trên hệ thống chứng minh thư điện tử mới.

Bài viết này chỉ đưa ra một cái nhìn tổng quan về sự thất bại của Trung Quốc trong việc phát triển một cơ sở dữ liệu công dân toàn diện, phù hợp với tham vọng của các lãnh đạo nước này. Mặc dù khả năng giám sát công dân bằng các phương tiện điện tử sẽ từng bước được cải thiện nhưng nhân dân nước này đã thể hiện một mức độ bất tuân dân sự cao thể hiện qua việc phớt lờ các nghĩa vụ pháp lý trong lĩnh vực này trong hơn một kỷ qua.

Hữu Thiên (dịch từ The Diplomat)

 

Xem nhiều

Tin liên quan

Cùng sự kiện

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Video