Bàn về chống oan sai và quyết tâm của ngành công an

26/12/2016 12:06

Mặc dù người đứng đầu ngành công an sớm khẳng định: “Bên cạnh việc không để lọt tội phạm, công an còn có nhiệm vụ quan trọng là không để oan sai”, tuy nhiên trong một số trường hợp, ranh giới giữa “không bỏ lọt tội phạm” và “không để oan sai” trong các vụ án đôi khi vô cùng mỏng manh, khó phân biệt khi mà chứng cứ vụ án bị xóa sạch, thất lạc do nhiều nguyên nhân khách – chủ quan.

oan-sai-giadinhvnvn-1408
Bên cạnh những nguyên nhân chủ quan do động cơ không trong sáng của cán bộ điều tra và kiểm sát viên, đôi khi ranh giới giữa “không bỏ lọt tội phạm” với “không để oan sai” khó phân định rõ.

Nhiệm vụ của công an là không để oan sai

Tại phiên họp báo cáo về tình hình, kết quả công tác năm 2016 mới đây, bên cạnh những chiến công xuất sắc của các chiến sĩ công an trong công tác bảo vệ an ninh trật tự và đấu tranh chống các loại tội phạm trong năm qua, Bộ trưởng Tô Lâm đã thẳng thắn nhìn nhận những khó khăn, hạn chế của ngành dẫn đến một số trường hợp oan sai trong thời gian gần đây, điển hình như vụ ông Huỳnh Văn Nén, Nguyễn Thanh Chấn và Hàn Đức Long.

“Dù tỷ lệ oan sai là rất nhỏ trong số hàng vạn vụ án mà lực lượng công an đã khám phá, nhưng lực lượng không chấp nhận bất cứ vụ oan sai nào đối với công dân. Làm oan cho người dân là vi phạm luật pháp” – Bộ trưởng Bộ Công an Tô Lâm khẳng định trong phiên họp chiều ngày 21/12/2016.

Theo đó, nguyên nhân của tình trạng này chủ yếu do động cơ không trong sáng của cán bộ điều tra, non yếu về nghiệp vụ, vì động cơ thành tích mà nóng vội muốn kết thúc vụ án. “Động cơ không trong sáng thì làm việc gì cũng hỏng” – người đứng đầu ngành Công an nhấn mạnh.

Không thể phủ nhận tình trạng quá tải khi lực lượng điều tra trên toàn quốc hiện còn rất mỏng, trung bình một năm mỗi cán bộ điều tra thụ lý 10 vụ án; cá biệt, có địa phương một điều tra viên phải thụ lý 50 vụ án/năm. Chính tình trạng này đã khiến công tác điều tra án khó khăn, án chồng án khiến cán bộ điều tra dẫn đến sai lầm.

Tuy nhiên, đã có nhiều chuyển động và quyết tâm mạnh mẽ của ngành công an trong công tác điều tra án và xử lý những điều tra viên thoái hóa, biến chất gây oan sai như thực tế diễn ra trong thời gian qua.

Điển hình như điều tra viên Cao Văn Hùng trong vụ “người tù xuyên hai thế kỷ” Huỳnh Văn Nén đã bị sa thải khỏi ngành và đối mặt với bản án “cố ý làm sai lệch hồ sơ vụ án”; còn kiểm sát viên và điều tra viên gây nên vụ án oan Nguyễn Thanh Chấn là ông Đặng Thế Vinh (Trưởng phòng 10, VKSND tỉnh Bắc Giang) và Trần Nhật Luật (Phó Trưởng Công an huyện Việt Yên, Bắc Giang, nguyên điều tra viên thụ lý chính trong vụ án ông Nguyễn Thanh Chấn) cũng bị khởi tố, bắt giam để điều tra về hành vi “cố tình làm sai lệch hồ sơ vụ án” theo điều 300 Bộ luật Hình sự. Mới đây nhất, khi vụ án oan của Hàn Đức Long được sáng tỏ, cùng với việc trả tự do cho ông Long thì các cán bộ điều tra, kiểm sát viên thụ lý chính vụ án cũng đối mặt với việc bị truy tố trước Tòa án cho hành vi “làm sai lệch hồ sơ điều tra gây oan sai”.

Cong_an_1
“Bên cạnh việc không để lọt tội phạm, công an còn có nhiệm vụ quan trọng là không để oan sai” là khẳng định của Bộ trưởng Tô Lâm tại phiên họp ngày 21/12 mới đây

Việc nhanh chóng minh oan cho các nạn nhân án oan sai cùng những bản án nghiêm khắc dành cho các cán bộ điều tra, kiểm sát viên sai phạm cũng phần nào đã chứng minh tinh thần thượng tôn pháp luật, khẳng định quyết tâm của ngành tư pháp trong công tác điều tra án và chống án oan, sai, Những bản án nghiêm khắc này cũng là lời cảnh tỉnh, nhắc nhở các điều tra viên, kiểm sát viên trong công tác điều tra án: chỉ một quyết định thiếu cẩn trọng cũng có thể gây nên những hệ lụy nghiêm trọng, ảnh hưởng quyền và lợi ích hợp pháp của các đương sự trong vụ án hình sự, dân sự, án kinh tế, gây mất lòng tin của nhân dân đối với công lý, giảm sút uy tín của cơ quan bảo vệ pháp luật.

Trách nhiệm của Hội đồng xét xử trong các án oan sai

Bàn về các án oan sai xảy ra trong thời gian qua, nhiều người vội vàng quy trách nhiệm cho các cán bộ điều tra mà “bỏ sót” nhân tố quan trọng khác dẫn đến kết luận án oan sai: Hội đồng xét xử.

Một hiện trạng không khó thấy tại các phiên tòa xét xử là Hội đồng xét xử đôi khi còn dựa dẫm, ỷ lại vào kết luận điều tra của cơ quan điều tra và cáo trạng của Viện Kiểm sát mà coi nhẹ vấn đề tranh tụng trước tòa, hoặc có khi do chịu những tác động nào đó mà dẫn đến tình trạng “quên” áp dụng các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ. Chưa kể “thỉnh thoảng”, Hội đồng xét xử bỏ qua những “lỗi sơ đẳng” của quá trình điều tra và truy tố (như hồ sơ thiếu bút lục, vật chứng không niêm phong, thiếu vật chứng), trọng cung hơn trọng chứng, không coi trọng những thông tin mới trong quá trình tranh luận, thu thập chứng cứ mới tại tòa khiến vụ án được xét xử qua loa, tùy tiện, thậm chí áp dụng điều luật không đúng để kết tội, bỏ qua quá trình thẩm định của Hội đồng xét xử.

Đây cũng là một trong những nguyên nhân làm cho tình hình tội phạm ẩn và tiềm ẩn tăng lên đáng kể, nhiều tội phạm “lọt lưới luật pháp” và cũng nhiều người vô tội phải “vô phúc đáo tụng đình”.

Vai trò của các luật sư trong các vụ án oan sai ở đâu?

20131104142821-chan3
Nếu Hội đồng xét xử đảm bảo đúng chức năng – nhiệm vụ của mình, liệu án oan, sai có cơ hội xảy ra?

Như chúng ta biết, nhiệm vụ của luật sư – những “chuyên gia pháp lý” là bảo vệ công lý, đấu tranh bền bỉ và mưu trí để chỉ ra những chứng cứ ngụy tạo, các vi phạm tố tụng nghiêm trọng, đưa sự thật được sáng tỏ.

Nhưng thực tế các luật sư đã phát huy hết khả năng để bảo đảm công lý được thực thi chưa? Hay vai trò của luật sư còn quá mờ nhạt, trở thành những “diễn viên phụ” trong quá trình đi tìm công lý khiến những những vụ án oan, sai trong quá trình tố tụng được dịp thành hiện thực?

Các vụ án oan sai trong thời gian qua đã gây ra không ít bức xúc trong nhân dân, làm mất uy tín cho các cơ quan bảo vệ pháp luật, gây thiệt hại cho ngân sách nhà nước đền bù oan sai hàng chục tỷ đồng. Trách nhiệm của các vụ oan sai này không chỉ thuộc về Bộ Công an – như lãnh đạo Bộ đã thẳng thắn nhìn nhận trong phiên họp báo cáo công tác ngày 21/12/2016 vừa qua, mà còn thuộc về Hội đồng xét xử cũng như do hạn chế trong việc đảm bảo quyền và nghĩa vụ của Luật sư trong vụ án.

Thiết nghĩ, dù công tác điều tra, truy tố gây oan sai thì tại mỗi cấp tòa án đều có xét xử và thẩm định hồ sơ vụ án độc lập, sơ thẩm sai còn có phúc thẩm, phúc thẩm sai có giám đốc thẩm. Nếu cả các cơ quan điều tra, Hội đồng xét xử các cấp làm việc với tinh thần trách nhiệm, đảm bảo đầy đủ quyền và nghĩa vụ của luật sư trong các vụ án, “thượng tôn pháp luật” thì liệu khả năng gây ra án oan sai như thời gian qua có còn cơ hội tái diễn hay không?

Đan Thanh

Xem nhiều

Tin liên quan

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Video