Nhìn tòa án của Hàn Quốc để thấy sự cấp bách cần cải cách tư pháp của Việt Nam

22/01/2017 09:34

Trong bối cảnh kinh tế, chính trị có những chuyển biến quan trọng, đòi hỏi cấp bách tất cả đều phải có sự thay đổi mạnh mẽ, “thoát xác” ra khỏi lề lối cũ để kịp thời thích ứng với sự thay đổi bất định của thế giới, nhất là hệ thống pháp luật của nước ta. Một hệ thống có nhiều nhật xét là rất phức tạp nhưng lại quá nhiều kẽ hở và lỗ hổng cùng những quy định chồng chéo, mâu thuẫn. 

Gần đây có một sự kiện quốc tế được quan tâm đó là Viện công tố Hàn Quốc đề nghị Tòa án ra lệnh bắt giữ Phó chủ tịch tập đoàn Samsung liên quan đến các cáo buộc phạm tội. Đây là một vụ án về kinh tế, nhưng nếu nhìn nhận ở góc độ tư pháp sẽ thấy được nhiều điều.

Phó Chủ tịch và là con trai của Chủ tịch Tập đoàn Samsung, Lee Jae Yong.
Phó Chủ tịch và là con trai của Chủ tịch Tập đoàn Samsung, Lee Jae Yong.

Đầu tiên có thể thấy là Viện công tố Hàn Quốc tuy nắm quyền điều tra nhưng lại không được ra lệnh bắt giữ mà phải đề nghị tòa án ra lệnh bắt, nếu tòa án bác bỏ thì việc bắt giữ không thành. Có thể thấy, việc Tòa án Seoul  từng từ chối bắt giữ đã giúp Samsung tránh được một cuộc khủng hoảng gây hại cho doanh nghiệp và hành động này không phải vì lo lắng cho lợi ích kinh tế của Samsung mà đó là sự cân nhắc dựa trên các căn cứ cơ sở pháp lý. Bất chấp những khác biệt giữa Việt Nam và Hàn Quốc, điểm thấy rõ nhất trong trường hợp này là nền tư pháp Hàn Quốc đã vận hành theo hướng có lợi cho doanh nghiệp và doanh nhân.

Pháp luật Việt Nam hiện tại cho phép tòa án và viện kiểm sát đều được ra lệnh bắt mà chẳng ai thấy là bất bình thường. Việc quy định tới hai thay vì chỉ một cơ quan được quyền bắt giữ đã làm tăng nguy cơ xấu, tạo ra môi trường pháp lý kém an toàn cho các quyền công dân.

Các doanh nghiệp và doanh nhân ở Việt Nam đã không được Tòa án bảo hộ như pháp luật Hàn Quốc, và đây là một trong những nguyên nhân đưa đến sự còi cọc yếu kém của tầng lớp doanh nhân và doanh nghiệp Việt Nam. Nền tư pháp đã không kiến tạo ra được môi trường pháp lý an toàn thân thiện cho hoạt động của doanh nhân và doanh nghiệp.

Chúng ta có thể nhìn sang các nước lớn để học hỏi việc cải cách tư pháp, nhất là việc nâng cao vai trò thẩm phán của họ. Tại Anh, thẩm phán vừa là người sáng tạo ra luật pháp vừa là người giải thích và áp dụng luật pháp. Thẩm phán được lựa chọn từ một tổ chức gồm các luật sư thực hành, những luật sư thực hành được phân cấp và thẩm phán chỉ được lựa chọn từ nhứng luật sư thực hành cấp cao hơn, giỏi và giàu kinh nghiệm (thường là có từ 10 năm kinh nghiệm trở lên). Thẩm phán tại đây xét xử hoàn toàn dựa trên sự thật tại tòa án, dựa trên thông lệ và luật của thế giới. Họ đề cao quyền tranh cãi và quyền phán xét vô tội của công dân.

Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương họp phiên họp thứ nhất.
Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương họp phiên họp thứ nhất.

Cần phải thông suốt rằng, cải cách tư pháp trong thời điểm hiện nay là điều bức thiết, nhằm căn chỉnh phân bổ lại việc thực hiện các quyền sao cho hợp lý, điều này tất yếu dẫn đến hệ quả là cơ quan nào lâu nay nhiều quyền thì phải giảm bớt (như cơ quan điều tra,), cơ quan nào yếu quyền thì tăng lên (như luật sư và tòa án).

Trong tình hình hiện nay, một mặt tòa án Việt Nam làm việc phụ thuộc vào kết quả hồ sơ điều tra (quá trình này không được tham gia kiểm soát), nên khi hồ sơ xây dựng theo hướng kết tội thì tòa án hầu như không thể làm gì khác ngoài việc tuyên có tội. Tòa án yếu kém nên ít dám tuyên án vô tội, khi vụ án có điểm chưa rõ thay vì tuyên án không kết tội bị cáo thì tòa lại trả trả hồ sơ yêu cầu điều tra bổ sung. Điều này không chỉ bộc lộ yếu kém mà còn thể hiện nhận thức coi trọng theo đuổi xử lý tội phạm mà xem nhẹ quyền công dân.

Mặt khác, phán quyết về hình phạt của tòa án lại bị làm suy yếu ở khâu thi hành án bởi hoạt động ân xá thả tù trước thời hạn, hoạt động này cũng nằm ngoài khả năng kiểm soát của tòa án. Ví như dịp Quốc khánh mùng 2 tháng 9 vừa rồi cả nước có tới 18.000 phạm nhân được đặc xá tha tù trước thời hạn. Hoạt động này bản chất là cơ quan khác đã lấy đi một phần quyền phán quyết hình phạt của tòa án, tranh giành một phần quyền phán quyết hình phạt với tòa án, làm suy yếu vai trò của tòa án. Giới cán bộ tòa án cần nhận ra điều này và thúc đẩy cho loại hình phạt tù không giảm án, có như thế mới giữ được vị thế của mình.

Chủ tịch nước Trần Đại Quang tiếp Ngài Sundaresh Menon, Chánh án Tòa án Tối cao Cộng hòa Singapore.
Chủ tịch nước Trần Đại Quang tiếp Ngài Sundaresh Menon, Chánh án Tòa án Tối cao Cộng hòa Singapore.

Trước yêu cầu cấp bách như hiện nay, muốn thay đổi, từng thẩm phán và thư ký tòa án cần tích cực tránh tình trạng thụ động tiêu cực trông chờ sự thay đổi đến từ bên ngoài, ỉ lại vào cấp trên, tự nguyện đặt vận mệnh của giới mình vào tay người khác. Ngoài việc hành nghề chuyên môn xét xử, các thẩm phán và thư ký tòa án cần chịu khó học hỏi xem những vướng mắc bất cập hiện nay có nguyên nhân từ đâu, giải pháp thế nào. Vì thực tế trong nền tư pháp hình sự hiện nay tòa án có vai trò rất yếu trong việc phán quyết hình phạt cho bị cáo.

Hệ thống pháp luật là xương sống của đất nước, nó cần phải được hoàn thiện và phát triển lớn mạnh hơn nữa. Một tín hiệu đáng mừng khi vừa qua, với vai trò là Trưởng Ban Chỉ đạo Cải cách tư pháp Trung ương, trong đó trọng tâm hoạt động của Ban là cải cách Tòa án, Chủ tịch nước Trần Đại Quang đã mời Singapore hỗ trợ về đào tạo, bồi dưỡng kiến thức chuyên môn và kỹ năng, chia sẻ kinh nghiệm để Tòa án Việt Nam tham khảo, không ngừng nâng cao hoạt động xét xử. Khi người đứng đầu đã bắt tay vào thực hiện, thì chúng ta còn “ngại” gì mà không dám thay đổi.

Thu An

Xem nhiều

Tin liên quan

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Video