Xử lý nghiêm lợi ích nhóm trong các dự án BOT – Một quyết định hợp lòng dân

22/09/2017 22:00

Vừa qua, vụ việc các tài xế phản ứng gay gắt bằng cách dùng tiền lẻ để phản đối những bất cập trong việc triển khai các dự án BOT, đã gây ra tình trạng tắc nghẽn, ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự tại một số tỉnh thành trên cả nước. Trước tình hình này, Thủ tướng đã tìm hiểu nhanh vấn đề và thấu rõ được nguyên nhân của sự việc gây bất bình trong dư luận. Biết được rằng, mặt trái của phương thức đầu tư BOT đang là mảnh đất màu mỡ cho các nhóm lợi ích móc nối với nhau, Thủ tướng đã chỉ đạo Thanh tra Chính phủ vào cuộc, khắc phục ngay những bất cập trong việc thực hiện dự án và xử lý nghiêm những trường hợp vi phạm. 

Mặt trái của phương thức đầu tư BOT đang là mãnh đất màu mỡ cho các nhóm lợi ích móc nối với nhau
Mặt trái của phương thức đầu tư BOT đang là mãnh đất màu mỡ cho các nhóm lợi ích móc nối với nhau

Kết cấu hạ tầng giao thông đóng vai trò quan trọng trong quá trình thúc đẩy phát triển kinh tế, xã hội của mỗi quốc gia. Việc hợp tác giữa nhà nước và tư nhân dưới hình thức BOT đã được Chính phủ các nước huy động khá tốt và đạt được hiệu quả nguôn lực cả xã hội để phát triển. Có thể liệt kê ra những dự án BOT nổi bật như: dự án xây dựng đường hầm eo biển Manche; dự án xây dựng sân bay quốc tế Kansai hàng đầu Nhật Bản hay tuyến đường bộ và đường sắt cao tốc Bắc Nam của Thái Lan…

Tuy nhiên, hình thức hợp tác này về đến Việt Nam lại là một câu chuyện khác và bị biến tướng khi thực tế không ít nơi lại sáng tạo cách đặt trạm, ngăn cả hai đường khiến người dân đi vào hướng nào cũng không thoát, họ bắt buộc phải sử dụng sản phẩm không mong muốn. Một người dân tại Quảng Bình bức xúc: “Tại trạm thu phí cầu Quán Hàu, dân chúng tôi ở thành phố ở thành phố có đường tránh, ngày đi làm 4 lượt mất 140.000 đồng mà không hiểu nổi và không biết kêu ai mà phí đường bộ đã nộp đầy đủ rồi”.

Không những thế, các chủ đầu tư còn thổi phồng dự toán, kéo dài thời gian thu phí, nhiều tuyến đường chỉ mở rộng 2 bên đường có sẵn rồi trải nhựa, nơi thì kẻ thêm vài vạch sơn rồi trình lên là xây dựng dự án đầu tư mới. Chính điều này đã gây bức xúc trong dư luận, khiến các tài xế phản đối và phản ứng tiêu cực: né trạm thu phí đi vào đường liên huyện, liên xã như Quốc lộ 5 (Hải Dương); xe dàn hàng gây ách tắc như ở Việt Trì (Phú Thọ); dùng tiền lẻ để mua vé như ở Cai Lậy (Tiền Giang) hay Bến Thủy (Nghệ An)…

Đúng là không nên cổ vũ cho các phản ứng tiêu cực, cố tình gây ách tắc của các lái xe tại các trạm thu phí. Thế nhưng với những gì đang diễn ra cho thấy, quá trình thực hiện đã có nhiều bất cập, làm méo mó chủ trương của nhà nước. Bởi thực tế, nhiều dự án BOT đã thực sự biến thành con gà đẻ trứng vàng cho các nhà đầu tư, còn người dân thì “dị ứng” với nó.

Lái xe phản đối bằng cách dùng tiền lẻ để mua vé
Lái xe phản đối bằng cách dùng tiền lẻ để mua vé

Quá trình để một dự án BOT từ lúc lên hồ sơ tới khi triển khai là một hành trình dài, với tầng tầng, lớp lớp, bộ, ngành thẩm định, có khi tới vài năm và phức tạp với hàng chục chữ kí, nhưng tại sao lại tồn tại những “sai sót” không đáng có như vậy. Phải chăng là do năng lực yếu kém của cơ quan quản lý, thẩm định hay là lợi ích nhóm giữa các bên? Với những gì đang diễn ra thì rõ ràng, lợi ích của người chưa được quan tâm đúng mức và các nhà thầu đang tìm cách hưởng lợi trên chính những tiện ích mà đáng lẽ là của người dân.

Mới đây, Thanh tra Chính phủ công bố hàng loạt sai phạm tại nhiều dự án BOT từ Bắc vào Nam, đáng chú ý hơn là hầu hết các dự án đều được chỉ định thầu, hợp đồng bảo mật. Chính điều này khiến dư luận thắc mắc, tại sao quy định là đấu thầu công khai để quyết định nhà đầu tư, thì cơ quan quản lý lại chọn cách lách luật sang chỉ định thầu? Tại sao hợp đồng các dự án đầu tư hàng nghìn tỷ đồng lại được giữ kín?

Nhìn lại những sai phạm trong các dự án đang gây ồn ào trong thời gian qua, có thể chỉ thẳng lỗ hổng ngay từ vạch xuất phát. Bởi, chính sự thiếu minh bạch, công khai đã làm nảy sinh những góc khuất, chi phí đầu tư bị thổi phồng, phương thức tính toán tài chính, dự báo lưu lượng đều sai lệch quá xa so với thực tế, vị trí đặt trạm thu phí bất hợp lý… Hỏi sao người dân không bức xúc? Và rõ ràng, kiểu bưng bít thông tin dự án sẽ có lợi cho phía chủ đầu tư cũng như cơ quan quản lý, nên không thể nói là không có lợi ích nhóm ở đây được.

Theo TS Hoàng Ngọc Giao, Viện trưởng Viện chính sách pháp luật và phát triển, nhận định: “Khi loại trừ những khả năng cạnh tranh đó thì ai là người có lợi? Chắc chăn chỉ có hai bên. Do đó, tôi cho rằng, đó không phải là giao dịch kinh tế thực sự, mà là móc ngoặc, đi đêm với nhau”. Hay như Thứ trưởng Bộ KH&ĐT Đặng Huy Đông cho rằng: “Cách làm BOT hiện nay là theo kiểu tôi thấy anh và giao cho anh, cứ có quan hệ là duyệt hết và nhận xét rất chung chung… BOT chứa đựng rủi ro tham nhũng lớn nhất”.

Thủ tướng yêu cầu không để có lợi ích nhóm trong thực hiện BOT giao thông. Ảnh: VGP
Thủ tướng yêu cầu không để có lợi ích nhóm trong thực hiện BOT giao thông. Ảnh: VGP

Hiểu được những nỗi bức xúc mà người dân đang gặp phải, Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đã yêu cầu Bộ Giao thông Vận tải chủ trì, phối hợp với Bộ Tài chính và các bộ, ngành, địa phương kiểm tra, rà soát, tất cả các dự án BOT. Thủ tướng nhấn mạnh: “Kiên quyết không để tình vấn đề BOT tiếp tục gây bức xúc trong dự luận. Phải sớm khắc phục tình trạng 70 lợi phí liên quan đến giao thông, chi phí vận tải, chi phí BOT quá cao, xử lý nghiêm vi phạm, chống tiêu cực, lợi ích nhóm trong thực hiện các dự án BOT”.

Đây là chỉ đạo thuận lòng dân, bởi điều cốt lõi để các dự án BOT trở về đúng với chủ trương của nhà nước ta, không gây bất bình với người dân thì việc mở rộng đường chỗ nào, xây mới nơi đâu đều phải thực hiện minh bạch để có cách thu phí hợp lý, chứ không thể có mức phí như nhau giữa các dự án hay đội giá quá cao so với thực tế được. Đường đẹp, thuận lòng dân, doanh nghiệp có lợi đó mới chính là ưu thế của BOT, còn cứ kiểu làm ăn lấp liếm thì tình trạng người dân phản đối sẽ tiếp tục xảy ra. Bên cạnh đó, với những cán bộ, cơ quan, làm việc theo kiểu quan hệ, thân hữu, lợi ích nhóm, móc nối với nhau, không quan tâm đến lợi ích của người dân và làm thất thoát ngân sách nhà nước thì cần phải xử lý thích đáng.

Thiết nghĩ, các dự án BOT cần công khai từ khâu điều tra, lập phương án cho người dân, các chuyên gia phản biện, để các dự án thực hiện một cách khả thi, công minh, chính xác nhất. Và theo lẽ thường tình, là cứ quy trách nhiệm cho những người đã chắp bút, phê duyệt dự án, không thể để tình trạng cha chung không ai khóc, khi xảy ra sai phạm lại đổ lỗi cho tổ chức, đơn vị hay do đúng quy trình được.

Đất nước đã có những con đường đẹp nhờ vào các dự án BOT. Nhưng làm thế nào để người dân có cảm tình với một chủ trương đúng đắn thì câu trả lời có lẽ nằm trong phát biểu của Chủ nhiệm Ủy ban Tài chính ngân sách Nguyễn Đức Hải: “Chú ý lợi ích của người dân thì sẽ bớt đi những bức xúc”.

Minh Anh 

Xem nhiều

Tin liên quan

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Video