+
Aa
-

Trung Quốc “chấm điểm uy tín công dân”: Đáng học hỏi hay đáng sợ?

06/12/2016 06:49

Chính phủ Trung Quốc đang thử nghiệm hệ thống “chấm điểm uy tín công dân” thông qua thói quen chi tiêu, hành vi vi phạm pháp luật để từ đó đưa ra quyết định cho những người này có được vay tiền ngân hàng hay không, hay cơ hội tìm kiếm việc làm và đi ra nước ngoài.

Cô Chen Li sinh sống tại thành phố Hàng Châu đã phải nộp phạt 6 USD và bị nhân viên giám sát tàu điện ngầm nhắc nhở vì trốn mua vé cho cậu con trai. Dù giải thích đây chỉ là việc làm vô tình nhưng cô Chen vẫn bị hạ điểm trong “hệ thống thông tin uy tín công dân”. Hạ điểm trong “hệ thống thông tin uy tín công dân” đồng nghĩa với việc trong tương lai, cô Chen có thể không được ngân hàng cho vay tiền hoặc ảnh hưởng tới cơ hội tìm việc làm cũng như chuyện học hành của cậu con trai.

Thượng Hải là một trong hơn 30 khu vực tại Trung Quốc bắt đầu triển khai”hệ thống thông tin uy tín công dân”.

Theo tờ Wall Street Journal, chính quyền thành phố Hàng Châu là một trong hơn 30 chính quyền địa phương tại Trung Quốc bắt đầu triển khai hệ thống điện tử đánh giá hành vi xã hội, tài chính và thói quen sử dụng mạng internet của người dân để từ đó các thuật toán sẽ xử lý nguồn dữ liệu khổng lồ nhằm đưa ra số điểm uy tín của mỗi công dân. Theo đó, những người vi phạm các lỗi như trốn vé xe, vi phạm luật lệ an toàn giao thông hoặc quy định kế hoạch hóa gia đình sẽ bị đánh điểm thấp.

Dựa vào số điểm này, chính phủ Trung Quốc sẽ quyết định một công dân có được vay tiền ngân hàng hay không, có được tạo điều kiện giải quyết các thủ tục nhanh chóng tại văn phòng chính phủ hay không và có được tới nghỉ dưỡng tại những khách sạn hạng sang hay không. Chính phủ Trung Quốc kỳ vọng “hệ thống thông tin uy tín công dân” sẽ được triển khai trên phạm vi toàn quốc vào năm 2020.

Hiện tại, hệ thống đánh giá uy tín công dân Trung Quốc đang do Quốc vụ viện và Cơ quan kế hoạch trung ương kiểm soát. Theo thông tin được Quốc vụ viện công bố hồi năm 2014, hệ thống này được xây dựng nhằm “gây dựng lòng tin” cho lĩnh vực kinh tế, xã hội và hoạt động chính trị trong nước. Ngoài ra, hệ thống này còn hình thành một chính phủ công bằng và minh bạch đồng thời đưa ra các biện pháp trừng phạt cụ thể cho những hành vi phạm pháp như xả thải gây ô nhiễm môi trường và nhận hối lộ. Những công dân hoạt động trong những ngành nghề có tính nhạy cảm như luật sư, kế toán, giáo viên và nhà báo sẽ nằm trong danh sách bị giám sát tăng cường.

Dù mới trong giai đoạn thử nghiệm, trang web chính thức của chính quyền thành phố Thượng Hải cũng đã cho liệt kê cụ thể số điểm đánh giá các hành vi sai trái của công dân như không trả hóa đơn, vi phạm luật lệ giao thông và không chăm sóc cha mẹ. Theo quy định của luật pháp Trung Quốc, bố mẹ trên 60 tuổi có thể kiện con cái của họ vì không tới thăm nom thường xuyên hoặc chu cấp không đầy đủ.

Tờ Wall Street Journal nhận định “hệ thống thông tin uy tín công dân” là một trong những biện pháp giúp Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình thắt chặt quyền lãnh đạo trong bối cảnh nền kinh tế quốc gia sụt giảm. Thậm chí, hồi tháng 10, ông Tập còn kêu gọi thi hành cải cách “hoạt động kiểm soát xã hội” nhằm “tăng cường khả năng dự báo và ngăn chặn các hành vi mang tính đe dọa”.

Theo chính phủ Trung Quốc, “hệ thống uy tín công dân sẽ giúp niềm tin lan tỏa khắp nơi và khiến sự bất tín khó mà tiến thêm được một bước”.

Tuy nhiên, nhà hoạt động nhân quyền tại thành phố Hàng Châu, ông Zan Aizong cho rằng hệ thống này một khi chính phủ Trung Quốc triển khai hệ thống này trên phạm vi cả nước sẽ là thêm một bước thắt chặt kiểm soát quyền công dân vốn đã bị giới hạn quyền tự do và ngôn luận.

Trên thực tế, việc triển khai đánh giá uy tín công dân không chỉ giúp chính phủ Trung Quốc kiểm soát thông tin cá nhân mà còn được xem là nguồn dữ liệu về hoạt động của các doanh nghiệp trước khách hàng. Điển hình trong lĩnh vực an toàn thực phẩm, Trung Quốc đã đối mặt với nhiều bê bối ảnh hưởng tới sức khỏe người tiêu dùng như vụ sữa bột nhiễm chất melamine, khiến 6 trẻ nhỏ thiệt mạng hồi năm 2008 hay việc tái sử dụng nhiều lần dầu rán tại các nhà hàng.

Một nhà hàng tại thành phố Dương Giang công khai thông tin đánh giá của cơ quan y tế và hình ảnh chế biến của các đầu bếp.

Để giải quyết vấn nạn trên, giới chức thành phố Dương Giang, nơi sinh sống của 170.000 người đã đưa ra giải pháp giúp minh bạch thông tin khi yêu cầu các nhà hàng công khai về nguồn nhập thực phẩm và nguồn dầu rán dư thừa đã được đưa tới đâu. Thậm chí, các khách hàng còn được xem quá trình chế biến món ăn của đầu bếp qua thiết bị di động và hệ thống này cũng hiển thị đánh giá của các cơ quan y tế.

Tuy nhiên mới đây, Jujube Tree, một nhà hàng chuyên phục vụ các món ăn chay tại thành phố Dương Giang, đã rơi vào tình cảnh “dở khóc dở cười” khi hệ thống đánh giá tín nhiệm bị lỗi kỹ thuật và hạ điểm của nhà hàng. Điều đáng nói là giới chức địa phương lại không thể sửa được lỗi này để giúp nhà hàng đính chính thông tin.

Theo nhà khoa học chính trị Meng Tianguang tại Đại học Tsinghua ở Bắc Kinh, chính quyền Trung Quốc cần vượt qua rào cản công nghệ và thói quan liêu mới có thể xây dựng một hệ thống đủ năng lực kiểm soát 1,4 tỷ dân. Cũng theo ông Meng, việc các ban ngành chính phủ Trung Quốc giữ kín thông tin cũng đã khiến quá trình xây dựng một hệ thống dữ liệu thống nhất tại nước này gặp trở ngại.

Liên quan tới việc kiểm soát thói quen sử dụng internet của người dân để đánh giá uy tín công dân, nhà nghiên cứu hành vi trên internet tại Đại học Syracuse, ông Yang Wang cho rằng so với người Mỹ, người dùng internet tại Trung Quốc ít quan tâm hơn tới quyền riêng tư cá nhân trên mạng. Ông Yang còn nhấn mạnh thuật ngữ “cá nhân” đã không còn xuất hiện trong các cuốn từ điển tại Trung Quốc từ giữa thập niên 90.

Ngoài nguồn thông tin cá nhân thu thập từ hồ sơ tòa án, dữ liệu đóng thuế và các khoản vay nợ, chính phủ Trung Quốc đang hướng tới lượng thông tin lớn từ các công ty quản lý internet bao gồm tập đoàn thương mại điện tử khổng lồ Alibaba. Tuy nhiên, theo phó chủ tịch tập đoàn Alibaba, ông Joe Tsai, Alibaba chỉ chia sẻ thông tin doanh số bán hàng online với Cục Số liệu Trung Quốc chứ không tiết lộ thông tin cá nhân trừ khi luật pháp yêu cầu như điều tra tội phạm. Ngay cả khi phát biểu trước 1,5 triệu quan chức Trung Quốc hồi tháng 10, chủ tịch tập đoàn Alibaba Jack Ma cũng đã hối thúc các cơ quan lập pháp nước này sử dụng dữ liệu internet để xác minh tội phạm song không nhắc tới việc Alibaba có chia sẻ dữ liệu hay không.

Còn theo một số chuyên gia, “hệ thống thông tin uy tín công dân” tại Trung Quốc sẽ chưa thể triển khai trên phạm vi toàn quốc vào năm 2020 do hệ thống dữ liệu và bảo mật thông tin từ các ban ngành chính phủ Trung Quốc chưa được đồng bộ.

(Theo Infonet)

Tags:
Bài mới
Đọc nhiều