Trong một góc nhìn về phòng và chống tham nhũng

01/12/2017 16:57

Đã từ lâu tham nhũng được coi là một căn bệnh của bộ máy nhà nước, thậm chí là của cả hệ thống chính trị. Không những thế, tham nhũng còn được xem là một vấn nạn, với biểu hiện của một căn bệnh trầm kha. Thời gian qua, Đảng và Nhà nước ta đã xây dựng và phát động phong trào phòng và chống tham nhũng, nhưng diễn biễn của thực trạng này vẫn theo những chiều hướng phức tạp. Vì thế, cần thiết phải xem xét toàn diện từ căn nguyên, để từ đó sẽ có những định hướng phòng và chống thích hợp. 

Tham nhũng được xem là một vấn nạn, với biểu hiện của một căn bệnh trầm kha.
Tham nhũng được xem là một vấn nạn, với biểu hiện của một căn bệnh trầm kha.

1. Thế nào là tham nhũng.

Về mặt nhân thức chung, tham nhũng được xem là hành vi của người có nhiệm vụ, chức vụ và quyền hạn nhưng đã lợi dụng vai trò đó để vụ lợi. Trong hành vi của người tham nhũng, nếu không có yếu tố vụ lợi thì không thể có tham nhũng. Theo đó, chủ thể thực hiện hành vi tham nhũng ở đây thường là những người có trách nhiệm, nhiệm vụ và những quyền hạn nhất định trong các cơ quan nhà nước và tổ chức chính trị-xã hội khác. Nghĩa là, người thực hiện hành vi tham nhũng là những người có một vai trò nhất định trong một tổ chức có gắn với nhà nước và hệ thống chính trị.

Tuy nhiên, trên thực tế, việc phân biệt hành vi nào là tham nhũng nhiều khi không phải là dễ, bởi tham nhũng có biểu hiện rất phức tạp và đa dạng về diễn biến. Hiện nay, Luật Phòng, chống tham nhũng đang dùng hiện hành đã quy định những hành vi sau đây là tham nhũng:

+ Tham ô tài sản;

+ Nhận hối lộ;

+ Lạm dụng chức vụ, quyền hạn chiếm đoạt tài sản;

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;

+ Lạm quyền trong khi thi hành nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn gây ảnh hưởng với người khác để trục lợi;

+ Giả mạo trong công tác vì vụ lợi;

+ Đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi;

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn sử dụng trái phép tài sản của Nhà nước vì vụ lợi;

+ Nhũng nhiễu vì vụ lợi; Không thực hiện nhiệm vụ, công vụ vì vụ lợi;

+ Lợi dụng chức vụ, quyền hạn để bao che cho người có hành vi vi phạm pháp luật vì vụ lợi; cản trở, can thiệp trái pháp luật vào việc kiểm tra, thanh tra, kiểm toán, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án vì vụ lợi.

Tuy nhiên, trong các quy định này đã thể hiện một lỗ hổng lớn, đó là hành vi tham nhũng được biểu hiện dưới dạng đưa hối lộ, môi giới hối lộ được thực hiện bởi người có chức vụ, quyền hạn để giải quyết công việc của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương vì vụ lợi. Nhưng, người thực hiện hành vi đưa hối lộ, môi giới hối lộ có thể còn để nhằm giải quyết công việc của cá nhân chứ không chỉ của cơ quan, tổ chức, đơn vị hoặc địa phương. Do đó, Dự thảo luật Phòng chống tham nhũng mới đã có bổ sung để khắc phục điều này.

Thời gian qua, khi đóng góp cho việc xây dựng và hoàn thiện Dự thảo sửa đổi, bổ sung luật Phòng, chống tham nhũng mới đã có nhiều những ý kiến tranh luận rằng, hành vi nhận quà tặng hay quà biếu có phải là hành vi tham nhũng không. Bởi trên thực tế, nhiều cá nhân, cơ quan, tổ chức, đơn vị vẫn thường biếu tặng cho những người có chức vụ quyền hạn nhất định, thậm chí việc này còn là khá phổ biến hiện nay.

Tuy nhiên, xét về bản chất thì đây không phải là hành tham nhũng bởi người nhận qùa biếu không vì mục đích vụ lợi mà đó là đón nhận sự vô tư của người biếu, cho, tặng. Bởi hành vi tham nhũng xảy ra chỉ khi có yếu tố vụ lợi hay không chính đáng. Do đó, khi những người có nhiệm vụ, chức vụ hay quyền hạn mà nhận quà biếu tặng bởi sự trả ơn, quý mến, nể trọng của người đã biếu tặng thì không được xem là tham nhũng.

2. Căn nguyên của tham nhũng.

Xét về mặt thực trạng, hành vi tham nhũng xảy ra có căn nguyên từ tư tưởng của những người có nhiệm vụ, chức vụ hay quyền hạn. Bởi khi một người có chức năng và quyền hành sẽ nảy sinh tư tưởng lạm dung hay lợi dụng chức năng hay quyền hành đó để vụ lợi. Trong góc nhìn của một quan điểm, bộ máy nhà nước được xem như một cỗ máy vì thế tham nhũng được xem như là một thứ dầu mỡ để bôi trơn cho cỗ máy đó hoạt động.

Tuy nhiên, đây là quan điểm không đúng bởi lẽ đã thừa nhận hành vi tham nhũng như một tất yếu, trong khi đó bộ máy nhà nước thực chất là tổ chức của những con người có tư đuy và lao dộng vì lợi ích chung và công việc. Nghĩa là, nhiệm vụ hay công việc mà những người đó trong bộ máy nhà nước đang làm còn là nghĩa vụ phải thực hiện. Vì thế nên không thể đánh đồng hành vi tham nhũng một cách khiên cưỡng như vậy được.

Tham nhũng có căn nguyên nhiều khi ngay từ phía nhân dân, bởi nhiều khi người dân đã suy nghĩ rằng không ai làm không công cho ai bao giờ, cho đù đó là nhiệm vụ, nghĩa vụ và quyền hạn của người có trách nhiệm phải làm. Đây là suy nghĩ mang sắc màu tư tưởng không lành mạnh nhưng vẫn còn tồn tại trong đời sống nhân dân hiện nay.

Nhìn thẳng vào sự thật, đã từ lâu trong dân gian đã có câu truyền miệng “dân thì gian mà quan thì tham”, do đó những suy nghĩ và tư tưởng đã ăn sâu vào tiềm thức thì cũng rất khó có thể thoát ra được. Vì thế, khi xã hội đã phát triển một cách văn minh đầy đủ thì sẽ không còn tham nhũng.

Mặt khác, tham nhũng còn phát sinh từ thái độ hống hách, hách dịch, cửa quyền của những người có nhiệm vụ, chức vụ hay quyền hạn. Bởi khi thái độ đối với công việc của những người đó không tốt dễ làm cho người cần thực hiện công việc đang đặt ra phải hối lộ.

Thêm vào đó, tham nhũng còn xảy ra do nhu cầu của cuộc sống bởi nhiều cán bộ, công chức vẫn đang có đời sống khó khăn, trong khi đó cuộc sống luôn đặt ra nhiều nhu cầu mà thu nhập hiện tại đã không đáp ứng được.

3. Định hướng nào cho phòng và chống tham nhũng?

Tại phiên chất vấn của Kỳ họp thứ 4 Quốc hội khóa XIV vừa qua, Thủ tướng Chính phủ đã nhận định, tham nhũng là một trong những nguy cơ tác động tới vận nước. Trên thực tế, diễn biến tham nhũng hiện nay đã rất phức tạp và trên một diện rất rộng mà biểu hiện rõ nhất là ở vụ án Châu Thị Thu Nga và đồng bọn đã lừa đảo chiếm đoạt tài sản, khi mà Châu Thị Thu Nga đã khai rằng, đã chi tiền để “chạy” vào làm Đại biểu Quốc hội cho Hội đồng bầu cử địa phương. Vì thế, để phòng và chống tham nhũng hiện nay cần có chương trình với những nội dung mang tầm chiến lược cụ thể.

Trước hết, cần rà xoát lại hệ thống các văn bản pháp luật liên quan đến nhiệm vụ, chức năng và quyền hạn của các cơ quan nhà nước hay các tổ chức chính trị-xã hội để tìm ra những lổ hổng hay khe hở mà dễ làm cho người có nhiệm vụ, chức vụ hay quyền hạn lợi dụng vào đó để trục lợi và vụ lợi. Đi cùng với đó là nâng mức thu nhập cho các cán bộ, công chức và viên chức đang làm việc trong bộ máy nhà nước và hệ thống chính trị cùng với những chế độ đãi ngộ hợp lý.

Để diệt được tận gốc, hơn bao giờ hết là những biện pháp nhằm giáo dục và định hướng về mặt tư tưởng cho những người có nhiệm vụ, chức vụ hay quyền hạn để luôn có sự tận tâm và nhiệt tình với công việc, khi đó các cán bộ, công chức và viên chức sẽ luôn đặt lợi ích của nhân dân là trên hết, với mục tiêu sao cho mọi hoạt động của bộ máy nhà nước cũng như hệ thống chính trị đều vì lợi ích của nhân dân và vì nhân dân mà phục vụ. Đây là một việc lớn và khó bởi khi đất nước chúng ta vẫn còn nghèo, trong khi đời sống của nhân dân chưa được ở mức cao.

Mới đây, Bộ chính trị đã ra Chỉ thị nhằm tác động đến tư tưởng cho các cán bộ, công chức và viên chức hay những người đang nắm giữ chức vụ và quyền hành trong bộ máy nhà nước và những người đang có tư tưởng phấn đầu, để không xảy ra tình trạng tham quyền, cố vị. Đây được xem là một nội dung rất tích cực cho phong trào đấu tranh, phòng và chống tham nhũng hiện nay. Tuy nhiên, đó mới chỉ là biện pháp tác động về mặt tư tưởng, nên cần xây dựng thành những phong trào rộng lớn hơn với sự tham gia của toàn dân.

Khi đó, với sự vào cuộc của báo chí, cùng với sự nỗ lực của các ban ngành mà hơn bao giờ hết là sự đồng tâm hiệp lực của toàn thế nhân dân thì vấn nạn tham nhũng sẽ không còn. Nghĩa là, chúng ta cần xây dựng một mặt trận phòng và chống tham nhũng mà mỗi một người dân cùng phải là một chiến sỹ tiên phong trong mặt trận đó.

Cộng tác viên Trần Trí Dũng

Xem nhiều

Tin liên quan

Cùng sự kiện

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Video