Tiếng Trung thành ngoại ngữ thứ nhất: Một sự vội vã

24/09/2016 07:30

“Tôi đánh giá tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha cao hơn tiếng Trung hay tiếng Nga vì tính phổ quát trong sử dụng và ảnh hưởng văn hóa toàn cầu”.

Đó là những chia sẻ của GS Nguyễn Đăng Hưng – giảng dạy nghiên cứu tại Đại học Liège, Vương quốc Bỉ với Đất Việt trước dự định đưa tiếng Trung trở thành ngoại ngữ thứ nhất.

Sự vội vã và bất chợt

PV: Bộ GD-ĐT đang xây dựng chương trình giáo dục phổ thông môn tiếng Nga, tiếng Trung 10 năm từ lớp 3 đến lớp 12, thí điểm năm học 2017, theo khung năng lực ngoại ngữ 6 bậc dùng cho Việt Nam, được coi như ngoại ngữ thứ nhất cùng với tiếng Anh.

Trong khi, trước đây những ngôn ngữ này vốn chỉ được coi là ngoại ngữ thứ hai, được quyền lựa chọn. Ở góc độ chuyên gia giáo dục, theo ông việc tăng mức độ phổ cập của những loại ngôn ngữ này có cần thiết và phù hợp hay không? Vì sao ạ?

GS Nguyễn Đăng Hưng: Thú thật tôi không hiểu nổi dự định này. Ngoại ngữ thứ nhất là ngoại ngữ bắt buộc trong chương trình học. Qua đề án ngoại ngữ quốc gia 2020, việc chọn ngoại ngữ thứ nhất là tiếng Anh trong chương trình giáo dục phổ thông vốn là một quyết định tốt.

Tuy nhiên, Bộ GD-ĐT đã không thành công trong khâu thực hiện. Bộ GD-ĐT đã không cẩn thận trong việc triển khai, không phân vùng miền.

Tại nhiều nơi Bộ GD-ĐT đã không làm gì để thúc đây và cải tiếng các phương pháp giảng dạy cũng như đào tạo giáo viên tiếng Anh cho đạt chuẩn tối thiểu vì thầy chưa đạt thì học trò làm sao thâu thập bài giảng có hiệu quả?.

Kết quả mà trong mấy năm gần đây tại Việt Nam học sinh tốt nghiệp trung học vẫn chưa nghe, nói tiếng Anh với trình độ cần thiết tối thiểu! Đây là thí dụ tiêu biểu của khoảng cách lớn giữa việc đề đạt và thực thi chính sách của Bộ GD-ĐT.

Đưa tiếng Trung vào giảng dạy như ngoại ngữ thứ nhất
Đưa tiếng Trung vào giảng dạy như ngoại ngữ thứ nhất

Mục tiêu chưa đạt, sự yếu kém tiếng Anh chưa giải quyết thì nay đùng một cái Bộ muốn đưa cùng một lúc tiếng Nga và tiếng Trung lên ngang hàng nhất với tiếng Anh. Lại nói sẽ thí điểm ngay trong niên học tới 2017. Lại có ý định xử dụng trẻ em Việt Nam như những con chuột bạch đem ra thí nghiệm.

Sự vội vã và bất chợt của dự định này làm ta không không thể không đặt câu hỏi: Cái gì đứng đằng sau dự định này?.

Phản ứng đồng loạt và lan rộng của giới phụ huynh trong tuần qua nói lên điều chưa ổn của đề án này.

Một điều mâu thuẩn đáng chú ý là cũng chính tại Bộ GD-ĐT trong báo cáo tổng kết năm học 2015-2016, Bộ này cũng đã muốn bắt chước Singapore hay Ấn Độ trước đây, đề ra một nhiệm vụ đầy tham vọng: “Tổ chức nghiên cứu, xây dựng lộ trình đưa tiếng Anh (không phải ngoại ngữ thứ nhất mà) trở thành ngôn ngữ thứ hai ở Việt Nam”.

Tham vọng này không đáng chê tuy nó rõ ràng thiếu cơ sở thực tế. Tôi nghĩ Bộ nên khiêm tốn hơn, tập trung củng cố xây dựng tiếng Anh là ngoại ngữ một, nâng cao chất lượng giảng dạy thế nào cho học sinh rời ghế các trường trung học có thể nghe, nói và viết tiếng Anh thông thạo.

Ngày 22/9/2016, trả lời báo chí, Bộ GD-ĐT vừa phân trần rõ hơn là đề án mới đây không có gì quá mới so với quyết định số 16/2006/QĐ-BGDĐT ngày 5/5/2006, cho phép học sinh được lựa chọn một trong bốn ngoại ngữ: tiếng Anh, tiếng Nga, tiếng Pháp, tiếng Trung Quốc làm ngoại ngữ thứ nhất. Nay chỉ bớt tiếng Pháp và thêm tiếng Nhật.

Sau khi đã chọn tiếng Anh là ngoại ngữ bắt buộc 4 thứ còn lại cùng với tiếng Pháp tiếng Hàn sẽ là sự chọn lựa thứ hai.

Tuy nhiên chính Bộ GD-ĐT cũng đã lúng túng và tôi cũng thấy việc đặt ngang tiếng Anh với tiếng Trung và tiếng Nga là không phù hợp. Đây là bước đo lùi so với trước đây khi Bộ GD-ĐT đã có lúc quyết định bỏ hai tiếng này và thay bằng tiếng Anh và tiếng Pháp.

Tiếng Trung và tiếng Nga không phải là sinh ngữ phổ biến toàn cầu. Tiếng Trung tuy có đông người nói nhất thế giới nhưng họ đều ở đất nước Trung Hoa. Nền văn hóa hiện đại của họ không đủ đặc sắc và tiên tiến để hấp dẫn sinh viên Việt Nam. Trình độ khoa học công nghệ còn nhiều bất cập, không đủ gây cảm hứng sáng tạo như như phuơng Tây để chúng ta ưu tiên học hỏi.

Nâng tiếng Trung hay tiếng Nga lên ngang hàng với tiếng Anh là làm ngược lại kỳ vọng trong tương lai dài hạn đưa tiếng Anh lên thành ngôn ngữ hai sau tiếng Việt tại nước ta.

Thật vậy, sẽ có một thiểu số người Việt như đồng bào các tỉnh sát biên giới Trung Quốc, đồng bào gốc Hoa đã hội nhập trên địa bàn Việt Nam, sẽ chọn tiếng Trung làm ngoại ngữ thứ nhất. Hậu quả không tránh được là họ sẽ kém tiếng Anh, sẽ không đủ khả năng hội nhập toàn cầu, thường trực thiếu thông tin đẳng cấp quốc tế.

Tôi chưa nói đến việc ông láng giềng của chúng ta với tham vọng bành chướng, lắm của lắm tiền sẽ ra tay bằng quà cáp bổng lộc thu hút người Việt Nam có điều kiện kinh tế thấp đua nhau chọn tiếng Trung, phương hại đến tương lai phát triển của Việt Nam độc lập tự chủ.

Khả năng hội nhập quốc tế sẽ bị thu hẹp

PV: Về việc đưa tiếng Trung vào giảng dạy trong trường phổ thông đã từng được Bộ GD-ĐT đề cập từ năm 2015, nhưng vướng nhiều ý kiến trái chiều. Đặc biệt, theo các chuyên gia, việc chọn tiếng Trung Quốc là ngoại ngữ một hay ngoại ngữ hai là dựa vào nhu cầu và nguyện vọng của học sinh.

Hơn nữa, quá trình dạy và học còn nhiều bất cập, chưa thống nhất khiến việc dạy tiếng Trung trong nhà trường chưa đạt hiệu quả cao. Theo ông, Bộ GD-ĐT cần phải lắng nghe và cân nhắc thế nào?

GS Nguyễn Đăng Hưng: Tôi cho rằng tiếng Trung và tiếng Nga không có được ảnh hưởng toàn cầu như tiếng Anh. Tiếng Trung chỉ là tiếng nói của một nước đông dân nhất thế giới. Biết tiếng Trung chỉ dùng để bang giao với người Hoa, khả năng hội nhập quốc tế sẽ bị thu hẹp ở mức tối thiểu.

Bộ GD-ĐT không nên thay đổi như vậy. Bộ GD-ĐT nên theo quyết định cũ, giữ lại tiếng Trung và Nga làm ngoại ngữ hạng hai, cho phép học sinh tự chọn khi thấy cần cho tương lai cá biệt của mình.

Rõ hơn tôi để nghị nên chỉ chọn tiếng Anh làm ngoại ngữ 1. Các tiếng khác theo thứ tự quan trọng sau đây sẽ là ngoại ngữ hai: Pháp, Tây Ban Nha, Trung, Nga, Nhật, Đức và Hàn.

Tôi đánh giá tiếng Pháp và tiếng Tây Ban Nha cao hơn tiếng Trung hay tiếng Nga vì tính phổ quát trong sử dụng và ảnh hưởng văn hóa toàn cầu.

PV: Mới đây, tại Hội thảo Vai trò của Hán Nôm trong văn hóa đương đại, PGS.TS Đoàn Lê Giang cho rằng, muốn dùng tiếng Việt trong sáng thì học sinh phải học chữ Hán. Do vậy, cần phải đưa chữ Hán Nôm vào dạy học sớm cho học sinh.

Thế nhưng, đề xuất trên chưa được Bộ GD-ĐT chấp thuận, từ chối không đưa tiếng Hán vào trong chương trình giảng dạy như ngoại ngữ bắt buộc, nhưng Bộ GD-ĐT lại đồng ý đưa tiếng Trung vào thành ngôn ngữ thứ nhất, theo ông là vì sao? Xin ông phân tích cụ thể?.

GS Nguyễn Đăng Hưng: Trước nhất không nên lẫn lộn hai vấn đề khác nhau. Tiếng Trung là một sinh ngữ, tiếng Quan Thoại, tiếng nói chính thức của dân Trung Quốc hiện đại.

Còn tiếng Hán là một cỗ ngữ mà người Việt đã dựa vào để hình thành chữ viết Hán-Nôm cách ghi âm của tiếng Việt khi chưa có chữ quốc ngữ dùng ký tự la tinh.

Tôi không nghĩ biết chữ Hán sẽ làm trong sáng tiếng Việt mà làm ta hiểu tiếng Việt sâu hơn, viết văn Việt thâm thúy hơn. Học tiếng Hán là cần thiết để duy trì chữ viết Hán-Nôm giúp ta tiếp thu, lưu giữ gia sản thi phú văn chương của tiền nhân.

Vì là cỗ ngữ, tiếng Hán giữ vai trò soi sáng trong nghiên cứu giống như tiếng La Tinh trong tiếng Pháp. Nó chỉ có ích cho việc nghiên cứu. Bởi vậy, nên dành cho lớp người có khiếu văn chương lịch sử, có xu hướng đi về các ngành như văn học, lưu trử, thư viện…

Chữ Hán nên là ngôn ngữ 3 dạy không dạy đại trà mà chỉ ở các lớp cuối cấp 3 trung học và các trường đại học nhân văn.

– Xin cảm ơn GS đã có những chia sẻ!

(Theo Đất Việt)

Xem nhiều

Tin liên quan

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM