Câu chuyện tiền lẻ mỗi dịp gần tết

27/01/2015 17:29

Bộ Văn hóa ra công văn chấn chỉnh việc sử dụng tiền mệnh giá nhỏ trong hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, lễ hội. Tuy nhiên, càng gần dịp lễ Tết, lượng tiền lẻ, tiền đẹp mệnh giá từ 1.000 – 10.000 đồng trở nên đắt đỏ, khiến người “kinh doanh” kiếm bộn tiền, và quầy “đổi tiền” di động mọc lên như nấm tại các nơi đình chùa, lễ hội….

Câu chuyện tiền lẻ mỗi dịp gần tết
Ảnh minh họa.

Siết chặt quản lý

Ngày 12/1/2015, Bộ Văn hóa đã phát đi công văn yêu cầu các Sở Văn hóa, Ban quản lý di tích cần tiếp tục phối hợp tuyên truyền, chấn chỉnh các tổ chức và cá nhân liên quan đến hoạt động lễ hội, tín ngưỡng, thực hiện đúng quy định của pháp luật về việc sử dụng, lưu thông đồng tiền Việt Nam đảm bảo an ninh kinh tế, trật tự an toàn xã hội tại các di tích, công trình tín ngưỡng, nơi tổ chức lễ hội.

Hoạt động dịch vụ về đổi tiền lẻ hưởng phí chênh lệch trong khuôn viên di tích, lễ hội cần được rà soát, loại bỏ. Bộ đồng thời yêu cầu vận động hướng dẫn du khách thực hiện nếp sống văn minh, sử dụng đồng tiền hợp lý, có mục đích văn hóa, khắc phục tình trạng sử dụng tùy tiện đồng tiền Việt Nam, đặc biệt là tiền có mệnh giá nhỏ và tiền quốc tế, trong các hoạt động tín ngưỡng lễ hội. Những trường hợp vi phạm được yêu cầu xử lý nghiêm minh.

Trước đó, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã có văn bản gửi các Bộ, ngành liên quan đề nghị tăng cường quản lý, sử dụng, lưu thông đồng tiền có mệnh giá nhỏ trong hoạt động văn hóa, tín ngưỡng, lễ hội và sẽ phối hợp chặt chẽ với cơ quan quản lý thị trường, các cơ quan chức năng kiểm tra xử lý theo đúng quy định tại Nghị định 96/2014/NĐ-CP. Theo đó, hành vi đổi tiền lẻ sẽ được xử lý nghiêm khắc và mức phạt 20-40 triệu đồng.

Vào năm 2014, Bộ Văn hóa, NHNN Việt Nam đã gửi công văn tới các địa phương yêu cầu tăng cường quản lý và chấn chỉnh việc lưu thông, sử dụng đồng tiền Việt Nam có mệnh giá nhỏ trên địa bàn, đặc biệt là tại các công trình tín ngưỡng, lễ hội. Qua một năm triển khai, tình trạng đổi tiền lẻ, cài cắm, thả, ném tiền lẻ tại các di tích lễ hội đã giảm song chưa triệt để.

Để bảo đảm cơ cấu các loại mệnh giá tiền trong lưu thông, trong dịp Tết Nguyên đán Ất Mùi 2015, NHNN không in và đưa vào lưu thông các loại tiền mới có mệnh giá từ 5.000 đồng trở xuống nhưng sẽ đưa vào lưu thông các loại tiền có mệnh giá nhỏ đã qua sử dụng, còn đủ tiêu chuẩn lưu thông. Đối với các loại tiền có mệnh giá từ 10.000 đồng trở lên, NHNN vẫn điều hòa lưu thông bình thường.

Sau khi khảo sát và tính toán ở ba tỉnh, TP có nhiều đền chùa bao gồm: Hà Nội, Hải Dương và Bắc Ninh, năm 2013 khi không đưa tiền 500 đồng vào lưu thông đã tiết kiệm được khoảng 94 tỷ đồng (chi phí in ấn, chi phí vận chuyển, bốc vác, bảo quản, kiểm đếm trong quá trình lưu thông); năm 2014 không in mới tiền mệnh giá 1.000 đồng và 2.000 đồng đã tiết kiệm được 314 tỷ đồng và nếu cộng dồn với việc không in ấn và lưu thông tiền lẻ mệnh giá 500 đồng thì năm 2014 đã tiết kiệm được 409 tỷ đồng; năm 2015 nếu không in và đưa thêm tiền mệnh giá 5.000 đồng mới vào lưu thông thì sẽ tiết kiệm được khoảng 171 tỷ đồng, nếu cộng dồn cả ba mệnh giá và sau ba năm thực hiện thì NHNN đã tiết kiệm được số tiền 1.084 tỷ đồng…

Hạt sạn “khó nhặt”

Đến hẹn lại lên, thị trường tiền lẻ, tiền mới thời điểm giáp Tết lại “sốt” do nhu cầu đổi tiền của người dân để lễ chùa, lì xì theo phong tục cổ truyền Việt Nam. Dù đã có lệnh cấm của Thống đốc Ngân hàng Nhà nước nhưng không vì thế mà dịch vụ đổi tiền lẻ giảm nhiệt. Còn gần một tháng nữa mới đến Tết Nguyên đán Ất Mùi, nhưng các điểm đổi tiền lẻ, tiền mới đã bắt đầu hoạt động tấp nập.

Ngay trong những ngày đầu năm 2015 dịch vụ đổi tiền lẻ tại đình, chùa ở Hà Nội như: Chùa Trấn Quốc, phủ Tây Hồ… đã hoạt động công khai.

Tại chùa Trấn Quốc (Tây Hồ, Hà Nội), “thị trường tiền lẻ” cũng rất sôi động. Nhiều sạp bán vàng mã, bánh kẹo kiêm luôn dịch vụ đổi tiền lẻ. Các loại tiền mệnh giá 500 đồng, 1.000 đồng, 2.000 đồng, 5.000 đồng được bày trên các sạp hàng hoặc trên sạp bán vàng mã. Tại phủ Tây Hồ hiện có 3 bàn đổi tiền lẻ để hưởng phí chênh lệch nằm trong khuôn phủ và hoạt động từ sáng sớm tới tối trong khuôn viên.

Phổ biến của hoạt động “kinh doanh” tiền lẻ có mức chênh lệch cụ thể là tiền mệnh giá 1.000 đồng thì chênh lệch 30% cho người “kinh doanh” (trả 70.000 đồng tiền lẻ, thu về 100.000 tiền chẵn); tiền 5.000 đồng là 20%. Trong đó, giá “hót” nhất vẫn là đồng tiền mệnh giá 500 đồng hưởng mức chênh lệch là 40%.

Ngoài ra dịch vụ đổi tiền lẻ ở phố Đinh Lễ (Hà Nội) những ngày này trở nên sôi động. Chỉ một con phố ngắn vài chục mét mà có đến hơn chục người cung cấp dịch vụ đổi tiền, với những lời quảng cáo hấp dẫn như: Sẵn sàng cung ứng dịch vụ đổi tiền ngay tại nhà, chỉ cần khách hàng chấp nhận mức phí đổi và báo trước số lượng, mệnh giá cụ thể các loại tiền cần đổi trước khi muốn giao hàng 15 phút.

Không chỉ đổi tiền theo hình thức cũ, hiện nhiều người đã chuyển sang hình thức đổi tiền online để thuận tiện giao dịch. Lướt qua một số web như choto…, doitie…, muab… xuất hiện rất nhiều tin rao vặt về dịch vụ đổi tiền lẻ, giao hàng tận nhà. Theo lời quảng cáo tại các website dịch vụ vận chuyển tiền đổi khắp cả nước với đầy đủ các loại tiền, từ đồng Việt Nam, USD. Mức phí chênh lệch cho mỗi lần giao dịch nằm trong khoảng 10-15%.

Cụ thể, tiền nguyên seri mệnh giá 500 đồng có mức chi phí 10 ăn 5 (100.000 đồng thu về 50.000 đồng), mệnh giá 1.000 đồng phí 30% (100.000 đồng thu về 70.000 đồng),… Với tiền mệnh giá 5.000 đồng, 10.000 đồng và 20.000 đồng, nếu đổi với số lượng lớn thì phí chỉ 5%-7%.

Suy nghĩ về 500 đồng và nghìn tỷ

Trong 3 năm, việc không in để đưa tiền lẻ vào lưu thông, NHNN đã tiết kiệm hàng nghìn tỷ đồng. Vậy chúng ta cần suy nghĩ gì về những con số đó, mỗi khi chũng ta có nhu cầu sử dụng tiền lẻ?

Không cần nói thì ai cũng biết, nhu cầu sử dụng mệnh giá tiền nhỏ của người dân chủ yếu là đi lễ hội. Bởi vậy mà tình trạng đổi tiền nhộn nhịp vào mỗi mùa lễ Tết đã tạo đất sống cho những người chuyên đổi tiền ăn chênh lệch nhằm trục lợi, ảnh hưởng tới việc lưu thông tiền tệ và môi trường, cảnh quan khu di tích, lễ hội.

Không những thế, tình trạng lừa đảo, ăn bớt diễn ra ngày một nhiều. Lợi dụng sự lơ là trong lúc giao dịch của khách hàng, không ít chủ hàng đã sử dụng những tiểu xảo để đánh lừa, ăn chặn khách hàng. Thậm chí, khách hàng có lúc còn phải “méo mặt” cầm cọc tiền có tới gần một nửa là tiền đã qua sử dụng hay bị kẻ gian nhanh tay rút lõi mà không biết.

Trước tiên, cần khẳng định là do nhận thức của người dân mà tiền lẻ có mệnh giá nhỏ lại trở nên “đắt hàng” vào mỗi dịp lễ Tết. Mỗi khi vào đền, chùa để cúng lễ, nhiều người dân lại có tâm lý phải đặt tiền ở thật nhiều bàn thờ trong một ngôi đền, ngôi chùa thì mới được hưởng nhiều lộc, phúc. Thậm chí là không thiếu một bàn thờ nào, rồi có cả tình trạng người dân nhét tiền vào bàn tay tượng Phật với tư tưởng sẽ được Phật “quan tâm” hơn. Bởi vậy mà đã xảy ra không ít tình trạng những hình ảnh phản cảm xuất hiện trong mùa lễ hội.

Thế nhưng cũng cần nhìn nhận nguyên nhân sâu xa từ một số Ban tổ chức lễ hội tại các đình, chùa. Đó là việc đặt quá nhiều các hòm công đức và mâm đựng tiền trong khuôn viên một ngôi đình hoặc chùa. Vì sự xuất hiện của nhiều hòm công đức mà nảy sinh tâm lý cần phải đặt tiền lễ ở nhiều nơi trong một lần đi lễ hội của người dân. Chính vì vậy mà người dân có nhu cầu đổi tiền lẻ, để có điều kiện đặt nhiều lễ.

Anh Đỗ Minh Tuấn, trú tại quận Thanh Xuân bày tỏ quan điểm: “Đặt bao nhiêu hòm thì cũng được Ban tổ chức lễ hội ở đình hoặc chùa đó thu về. Vậy tại sao người ta không đặt luôn 1 lần 50.000 đồng hay vài trăm nghìn, để khỏi mất công, mất phí đổi tiền lẻ? Tôi cho rằng, việc đổi tiền lẻ để đặt nhiều bàn thờ của người dân không khác gì cái tư tưởng mua chuộc đối với Thánh, Phật của họ.

Thêm nữa, cũng cần truy trách nhiệm cho công tác quản lý của những người liên quan đến nguồn gốc của tiền lẻ, khi lượng tiền không nhỏ tràn ra các quầy đổi tiền tại các lễ hội đầu năm.

Việc dùng tiền lẻ để lễ chùa, lì xì là tập tục truyền thống lâu năm của người Việt. Tuy nhiên tập tục đó đang bị biến tướng dưới nhiều hình thức khác nhau. Có nhiều người đầu năm lên chùa thay vì công đức để xây dựng, ủng hộ thì lại rải tiền khắp nơi. Tiền mệnh giá nhỏ được đặt một cách tùy tiện, rải khắp các khu vực trong các đền, chùa, khu vực lễ hội tạo hình ảnh phản cảm, ảnh hưởng đến sự tôn nghiêm của di tích, làm sai lệch giá trị bản sắc văn hóa xã hội.

(Theo Pháp luật Xã hội)

Xem nhiều

Tin liên quan

BẠN CÓ THỂ QUAN TÂM

Video